Kontribui al pli bona bona mondo -- kunlabore

Respondo al Maria Sandelin

Maria Sandelin starigas bonajn demandojn en sia komentario pri la Pekina UK. Tamen mi opinias ke ŝia konkludo estas malĝusta. Necesas pli da kontaktoj inter homoj kun diversaj spertoj kaj ideoj pri homaj rajtoj. La nia opinio eble ne estas la plej bona kaj certe ne la sola. Kontaktoj, ne la konfrontoj, kolapsiigis la Sovetan sistemon. Se la ekstera mondo estus sekvinta la konfrontan linion, mi kredas, ke la Soveta sistemo fartus bone, aŭ eble malpli bone, sed almenaŭ ekzistus, eĉ nuntempe. Same pri Ĉinio: kontaktoj kaj kunlaboro progresigas komprenon pri la homajn rajtojn, dum konfrontado nur certigas, ke ĉiuj restas en siaj praaj opinioj kaj nenio progresas. Neniu cenzuris nin en la kongresejo kaj malhelpis homajn rajtojn de la kongresanoj. En la kongresa libroservo estis vendita gvidlibro pri homaj rajtoj kaj alia pri demokratio. Tie neniu strarigis limigojn, kion vendi kaj kion ne. Espereble la kongreso havis sian malgrandan efikon por progresigi la homajn rajtojn en Ĉinio kaj tiel kontribuis al pli bona mondo.
Mi ankaŭ kredas, ke la kongreso en Ĉinio ne estis inter la plej ekstremaj malbonaj kazoj rilate homajn rajtojn en la kongresa lando en la historio de UKoj, estas verŝajne, ke la situacio de homaj rajtoj estas en Ĉinio nun en pli bona stato ol en 1986 kiam UK okazis tie pasintfoje. Tio, ke diversaj civitanaj organizoj kritikas Ĉinion pro manko da homaj rajtoj kaj mallibereco de la gazetaro, atestas eble pli pri la unuflanka sinteno de tiuj organizoj ol pri la realo.
Mi ne scipovas la ĉinan kaj ne povas proprasperte diri ion pri la ĉinlingva gazetaro, sed surbaze de sciencaj studoj kaj artikoloj publikitaj en Usono kaj Eŭropo, la situacio estas pli bona, la ĉina gazetaro estas pli kritika kaj varia ol eksterlandaj observatoj ofte diras. Kompreneble ne eblas publikigi ĉion (same kiel en niaj nord-eŭropaj landoj maloftas kritiko kontraŭ kapitalisma sistemo, en Finnlando eĉ kritiko kontraŭ EU aperas nur marĝene), sed la ĉina gazetaro estas grandparte surmerkata. La partio privatigis plurajn siajn gazetojn kaj volas ke la partiaj gazetoj donu profiton kaj transvivu en la konkurso inter la private posedataj gazetoj kaj ni ja konas la sekvojn, kiujn tio havas al ilia enhavo. La gazetaro estas pli varia kaj libera ol antaŭ dudek jaroj en Sovetio.
Certe Ĉinio, same kiel pluraj aliaj landoj, havas problemojn en homaj rajtoj. Eble la plej grava manko de homaj rajtoj en Ĉinio estas la malegaleco de riĉuloj kaj malriĉuloj. Tion ni ne vidis en la kongresejo, ĉar UK:n ja povas partopreni nur iomete pli riĉaj ĉinoj. Tamen se ni starigas tro fortajn kondiĉojn, la kvanto de landoj kie eblas kongresi restas malgranda kaj tute ne taŭga por tutmonda movado kiel Esperanto. Ĉu la sekvontaj kongreslandoj, Litovio kaj Italio, estas neeblaj pro tio, ke iliaj soldatoj partoprenas en okupadon de Irako?
La rilatoj kun la ŝtata potenco kaj kongreso estis en Pekino eble iomete pli proksimaj ol estas kutimo. Mi opinias tion bona afero, tiel devus esti ĉie. Kiam la rilatoj ekzistas, eblas ankaŭ ke esperantistoj esprimu sian volon. Kiel Humphrey Tonkin postulis en la malfermo, la ĉina registaro realigu dulingvan politikon en siaj internaciaj rilatoj kaj lingvolernado: uzi la angla pro la praktikaj bezonoj de nuntempo, sed lerni kaj uzi ankaŭ Esperanton por progresigi pli justan kaj egalecan mondon. Se tio ne estas parolo pri homaj rajtoj, kio ĝi estas. Estus bele, se ni estus havintaj iun, kun kiu paroli pri tiaj aferoj ankaŭ en la pasintjara kongreso en Svedio. Malgranda organizo kiel UEA ja ne povas atenti pri ĉiuj aferoj, sed ĝi ankaŭ ne silentis kaj ĝuis la pompon kaj amindumadon. Kaj kion pensi pri tio, ke ĝuste la ĉinaj samideanoj atentigis, ke UEA devus esti pli socie engaĝita kaj ne nur kultura organizo?
La ĉiuj retpaĝoj menciitaj de Maria estis legeblaj en Ĉinio (almenaŭ la ĉefa paĝo de la ligo). Same la paĝo de Libera Folio, kiun mi vidis plurajn kongresanojn, kaj ĉinojn kaj neĉinojn, legi aktive en la gazetara servo. La mondo vere estas pli varia kaj malsimpla ol oni foje emas kredi.

Jukka Pietiläinen

Jukka,

Unue grava rimarkigo: mi nenion skribas en mia komentario pri tio ke estis malĝuste kongresi en Ĉinio. Mi parolas pri tio kiel oni sintenu al la aŭtoritatoj en la lando koncerna. Legu mian komentarion denove kaj vi vidos!

Mi momente sidas en somerdomo meze de arbaro, kie kuloj (tamen ne malariaj) estas la noktaj teroristoj kaj mia ĉefa timo estas renkonti alkon sur arbara vojeto. Pli frue somere mi pasigis dek tagojn en Finnlando - via bela hejmlando - kie la kuloj eĉ pli ĝenis same kiel la konstanta pluvado, kiu malebligis naĝadon en lagoj. Nu, kaj vi kaj mi scias ke en niaj landoj ekzistas pli grandaj problemoj ol kuloj, sed mi volas diri ke el nia bonfarta perspektivo, en kiu demokratio estas memklaraĵo, necesas sinteni humile kaj kun sento de proporcioj kiam oni rigardas la mondon. Via rezonado estas ĝuste neproporcia.

Indas rimarki, ke vi eĉ ne unu fojon uzas la vorton "demokratio" en via komento. Manko de demokratio estas ja en la konteksto kerna kaj neniel relativigebla aŭ neglektebla. Kaj kompari la finnan kaj ĉinan gazetarojn estas kompreneble absurde, same kiel relativigo de homaj rajtoj kaj komparo inter unuflanke la ĉina kaj aliflanke la litova aŭ itala ŝtatoj. Mi ne intencas ĉi tie listigi pli da faktoj ol kiom mi jam faris ĉar vi estas legikapabla homo kaj povas mem rigardi la retejojn (pli ol la enirpaĝon) de miaj donitaj ligoj. Cetere mi gratulas vin pro tio ke vi sukcesis eniri ĉiujn hejmpaĝojn kiujn mi menciis, ĉar alia kontakto en Pekino raportis ke ne eblis eniri la paĝojn de Human Rights Watch, nek la paĝon kiu rakontas pri la reta cenzuro en Ĉinio, nek cetere la retejon de BBC. Ĉiuj tri enhavas ĉinlingvan tekston. Sed ĉi tio estas kompreneble nur ereto en la tuto.

Mi ne bone komprenas kial vi kredas vin scii pli bone ol Amnesty International, Human Rights Watch aŭ Reporters sans Frontières, sed tio ŝajnas ankaŭ tre senproporcia.

Maria Sandelin